جهان در حال ورود به عصری است که فناوری در همه جنبههای زندگی ما نفوذ کرده و مولفههای اساسی رفاه، اقتصاد و ارتباطات را شکل میدهد. تحول در هوش مصنوعی، رباتیک، امنیت داده و ارتباطات و پیوند آنها با حوزههای دیگر، فرصتهای بیسابقهای برای حل مسائل مهم انسانی فراهم میکند. روندهای پیشبینیشده برای سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که فناوریهای زیر با شتاب به پیش می روند و میتوانند مسیر سرمایهگذاری و توسعه صنعت را تغییر دهند.
۱. هوش مصنوعی و توسعه هوشمند
در سالهای اخیر استفاده از هوش مصنوعی به سطحی رسیده که تغییرات بنیادینی در صنعت نرمافزار و کسبوکار ایجاد کرده است. برخلاف تصوراتی که میگویند ابزارهای هوش مصنوعی جای برنامهنویسان را خواهند گرفت، مطالعههای اخیر نشان داده است که در عمل، نیروی انسانی ماهر ارزشمندتر شده است. به تعبیر آمازون، ابزارهای جدید هوش مصنوعی موجب پدید آمدن «توسعهدهنده رنسانس» میشوند که با تلفیق دانش چندرشتهای، نقش خود را به سطح بالاتری ارتقا میدهد. در واقع، هوش مصنوعی تولید خودکار کد را تسهیل میکند، اما تصمیمگیریهای تجاری پیچیده و درک واقعی نیازهای مشتری، تنها با تجربه انسانی میسر است.
به عنوان نمونه، هزینه نرمافزارهای مجهز به قابلیتهای نوین هوش مصنوعی (مانند موتورهای مولد محتوا و تحلیل پیشرفته) رو به افزایش است و پیشبینی میشود بخش قابلتوجهی از رشد ۹.۸٪ هزینههای جهانی فناوری اطلاعات در ۲۰۲۶ مربوط به همین حوزه باشد.
هوش مصنوعی در برنامههای تجاری نیز تحولات چشمگیری ایجاد کرده است. به عنوان مثال، تحلیلهای گارتنر نشان میدهد در سالهای آینده، سیستمهای هوش مصنوعی در جستجوهای اینترنتی و برنامههای سازمانی به طور فزایندهای نقشآفرین خواهند بود؛ در ۲۰۲۶ استفاده روزانه از خلاصههای هوش مصنوعی در جستجو سه برابر استفاده از ابزارهای AI مستقل پیشبینی شده است. این بدان معناست که یافتن اطلاعات و کالاها عمیقاً به واسطه هوش مصنوعی انجام میشود. همچنین پیشبینی میشود که بیشتر شرکتها در ۲۰۲۶ سرمایهگذاری گستردهای روی عاملهای هوشمند (agentic AI) انجام دهند؛ مثلاً ۷۵٪ شرکتها ممکن است در این فناوری نوآورانه مشارکت کنند.
مهمترین کاربردها و مثالها
- موتورهای هوشمند و جستجو: علاوه بر موتورهای مشهور، بسیاری از شرکتها جستجوی هوشمند خود را با AI تقویت میکنند تا نتایج بهینه و شخصیسازیشده ارائه دهند.
- نرمافزارهای سازمانی هوشمند: اپلیکیشنهای ابری (SaaS) با افزوده شدن عاملهای هوشمند به سختی قابل شناسایی خواهند بود؛ تا ۲۰۲۶ انتظار میرود ۷۵٪ شرکتها در این زمینه سرمایهگذاری کنند.
- خدمات مشتری و اتوماسیون: ماشینهای گفتوگو (چتبات) و دستیاران هوشمند، بخش بزرگی از خدمات پس از فروش و بازاریابی را اتوماتیک کردهاند و به دادههای بزرگ متصل هستند.
۲. رباتیک و اتوماسیون
تکنولوژی رباتیک در دهه گذشته از خط تولید کارخانهها فراتر رفته و وارد حوزههای انسانی نیز شده است. امروز رباتهای اجتماعی نهتنها در صنعت، بلکه در مراقبتهای بهداشتی و حمایت روانی نیز نقشآفریناند. برای مثال، تحقیقات نشان داده سالمندان و بیماران مبتلا به زوال عقل که با رباتهای تعاملی مانند Pepper و Paro ارتباط برقرار میکنند، کاهش چشمگیری در علائم افسردگی و اضطراب خود تجربه میکنند؛ در یک مطالعه، ۹۵٪ از بیماران تحت مطالعه، تعاملات مفید و تأثیرگذار با رباتها داشتند. این رباتها با ارائه همراهی عاطفی و یادآوری دارو، کمک میکنند احساس تنهایی در سالمندان کاهش یابد و بار روانی خانوادهها سبکتر شود.
در کنار این کاربردها، رباتهای صنعتی نیز همچنان در حال گسترش هستند. به گفته دلوئیت، تعداد رباتهای صنعتی در جهان تا سال ۲۰۲۶ به حدود ۵.۵ میلیون واحد خواهد رسید. پیشبینی میشود فروش سالیانه رباتهای جدید نیز از مرز یک میلیون دستگاه عبور کند؛ هرچند این رشد هنوز نسبتاً کند است، ولی با توجه به کمبود نیروی کار و پیشرفت در هوش مصنوعی چندوجهی، این اعداد میتواند پس از ۲۰۳۰ شتاب بیشتری بگیرد. علاوه بر کارخانجات، رباتهای خودران کاربردهای نظامی و امدادی نیز مییابند؛ برای مثال ارتشها امسال در میدانهای جنگ از پهپادهای هوشمند برای شناسایی استفاده کردهاند و این فناوریها طی زمان کوتاهی به نسخههای غیرنظامی (مانند نظارت هوایی و امداد هوانوردی) منتقل میشوند. به طور کلی، اتوماسیون رباتیک در صنایع مختلف – از خودرو تا کشاورزی – ادامه دارد و به بهینهسازی فرایندها و جبران کمبود نیروی کار کمک میکند.
۳. امنیت سایبری و محاسبات کوانتومی
در دهههای اخیر رمزنگاری کلید عمومی (مانند RSA و ECC) اساس امنیت دادههای ما بوده است، اما خطر کوانتومی به سرعت نزدیک میشود. طبق برآوردها، دستگاههای کوانتومی آینده قادر خواهند بود مسائل ریاضی فعلی را بسیار سریعتر حل کنند؛ به عنوان نمونه تحقیقاتی نشان داده که با حدود یک میلیون کیوبیت نویزی میتوان کلید ۲۰۴۸ بیتی RSA را که امروزه امنیت اکثر ارتباطات اینترنتی را تأمین میکند، شکافت. این یعنی ممکن است در حدود پنج سال آینده، کوانتوم به اندازهای پیشرفت کند که رمزنگاری فعلی بیاثر شود. از همین رو، شرکتهای بزرگ فناوری از حالا برای روز مبادا کوانتومی آماده میشوند: مایکروسافت ابزارهای رمزنگاری پسا-کوانتومی (PQC) خود را منتشر کرده است، اپل پروتکلهای ایمن-کوانتومی را در iOS و macOS ادغام نموده، گوگل مرورگر کروم را برای مقابله با کوانتوم آماده کرده و آمازون سرویسهای کلید و گواهینامه امن-کوانتومی عرضه کرده است.
از سوی دیگر، خود کوانتوم فرصتهای بزرگی در پژوهش و فناوری فراهم میآورد. محاسبات کوانتومی در پردازشهای پیچیده علوم پزشکی، شیمی محاسباتی و هوش مصنوعی نقشآفرین خواهد شد. براساس گزارش IBM، احتمالاً تا پایان ۲۰۲۶ «برتری کوانتومی» (Quantum Advantage) حاصل میشود؛ یعنی یک کامپیوتر کوانتومی قادر خواهد بود مسألهای را به شکلی مؤثرتر از روشهای کلاسیک حل کند؛ اما دستیابی به این وضعیت نیازمند سرمایهگذاریهای گسترده در زیرساختهای تخصصی و تیمهای مجرب است. به همین دلیل، بسیاری از شرکتها و دانشگاهها دست به همکاری و ایجاد آزمایشگاههای مشترک کوانتومی میزنند. تحقیقات نشان داده کسبوکارهایی که در چند اکوسیستم کوانتومی مشارکت دارند، سه برابر موفقتر از بقیه عمل میکنند.
در مجموع، امنیت سایبری امسال خود را برای عصر کوانتوم بازسازی میکند و برنامهریزی برای مهاجرت به الگوریتمهای ایمن-کوانتومی را در اولویت خود قرار میدهد.
۴. زیرساختهای ارتباطی و شبکهای
پیوستگی (Connectivity) با فناوریهای ارتباطی نوین رشد میکند. امروزه استانداردهای ۵G در حال تبدیل شدن به هنجار جهانی است و تحقیقات بر روی ۶G و فرکانسهای تراهرتز برای سالهای آینده ادامه دارد. همچنین رشد قابلتوجه اینترنت اشیاء (IoT) را شاهدیم: به گزارش اریکسون، تعداد اتصالات سلولی اینترنت اشیاء تا پایان ۲۰۲۵ به حدود ۴.۵ میلیارد میرسد و با نرخ رشد سالانه حدود ۱۰٪ تا ۲۰۳۱ به نزدیک ۸ میلیارد میرسد. بدینترتیب، میلیاردها حسگر و دستگاه هوشمند جدید (از خودروهای متصل تا ساعتهای هوشمند پزشکی) به شبکه جهانی افزوده میشوند.
در همین حال، راهحلهای فضایی نیز به رشد اتصال کمک میکنند. پیشبینی میشود در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۵ میلیون مشترک جهانی از اینترنت ماهوارهای استفاده کنند و درآمد سالانه این بخش به حدود ۱۵ میلیارد دلار برسد. به ویژه طرحهای جدیدی مانند ارتباط مستقیم ماهواره به دستگاه (D2D) تا ۲۰۲۶ درآمدی بین ۶ تا ۸ میلیارد دلار ایجاد خواهد کرد و امکان ارسال پیامک و تماس اضطراری را در دورافتادهترین مناطق فراهم میکند. شرکتهای مخابراتی فراتر از سرعت بیشتر تمرکز کردهاند و با افزودن خدمات جانبی (مانند دسترسی به رویدادهای زنده یا محتوای ویژه) تلاش میکنند ارزش افزوده ایجاد کنند. در واقع، آینده اتصال جهانی شامل شبکههای ترکیبی زمینی و فضایی، معماریهای ابری لبه (Edge)، و بهبود بهرهوری انرژی در مراکز داده خواهد بود.
۵. فناوریهای زیستی و سلامت
نقش فناوری در علوم زیستی و پزشکی روزبهروز پررنگتر میشود. ترکیب هوش مصنوعی با دادههای بیولوژیک، روند کشف دارو و تشخیص بیماری را متحول کرده است. به گزارش تحلیلی، با ادغام AI و یادگیری ماشینی در فرآیند کشف دارو، مدت زمان توسعه داروها به شکل قابل توجهی کاهش یافته است. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی میتواند دهها سال زمان آزمایش و خطای سنتی را به چند سال تقلیل دهد. همچنین داروهای نوین سلولی و ژندرمانی، به کمک فناوریهای نوین تولید مقیاس میرسند و زیرساختهای جدیدی برای درمان بیماریهای ژنتیکی در حال شکلگیری است. در زمینه تجهیزات پزشکی و درمان، ابزارهای پیشرفتهای مانند چاپ سهبعدی بافت و رباتهای جراحی بیش از پیش وارد کلینیکها میشوند. آزمودنهای بالینی نیز با استفاده از واقعیت مجازی و پلتفرمهای همکارانه (Crowdsourcing) هوشمندتر شده و به سرعت قابل انجام است. طبق برآوردها، ارزش بازار جهانی علوم زیستی به سرعت در حال رشد است – بیش از ۹۸ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ و با نرخ رشد سالانه نزدیک به ۱۲٪ (منبع: InsightGlobal).
به این ترتیب، شرکتها و پژوهشگران برای حفظ مزیت رقابتی خود روی تحقیق و توسعه و پلتفرمهای نرمافزاری پزشکی سرمایهگذاری میکنند.
نتیجه گیری
در جمعبندی میتوان گفت که ۲۰۲۶ سال تکامل شتابیافتهی فناوری است. تعامل همزمان فناوریهای هوش مصنوعی، رباتیک، محاسبات کوانتومی و زیرساختهای نوین ارتباطی، فرصتهای جدیدی برای حل چالشهای بزرگ انسانی فراهم میکند. برای سرمایهگذاران حرفهای و افکار عمومی، آگاهی از این روندها حیاتی است: فناوریهای یادشده نه تنها در عرصه اقتصادی رونق مییابند، بلکه به سرعت وارد زندگی روزمره و صنایع مختلف میشوند. در این میان، شرکتها و کشورهایی که این روندها را بهدرستی درک و در آنها سرمایهگذاری کنند، در خط مقدم نوآوری جهانی جای خواهند گرفت. در نهایت، آنچه اهمیت دارد، شکوفایی خلاقیت انسانی در کنار فناوری است؛ زیرا تجربه انسانی است که ترسیمکننده مسیر توسعه میماند.
منابع: مرور بر چند پیشبینی معتبر (گارتنر، آمازون، دلوئیت، IBM و دیگر منابع علمی و تحلیلی) نشان میدهد که هوش مصنوعی و خودکارسازی نرمافزار (توسعهدهنده رنسانس)، روباتیک پیشرفته (از رباتهای همدم تا رباتهای صنعتی)، امنیت داده در عصر کوانتوم (پسا-کوانتوم و محاسبات کوانتومی)، زیرساختهای ارتباطی نوین (5G/6G، IoT، ماهوارهها)، و بیوتکنولوژی و بهداشت دیجیتال در صدر فناوریهای پربازده و تأثیرگذار تا ۲۰۲۶ هستند. این روندها هر کدام به سهم خود چالشها و فرصتهایی خلق میکنند که در سالهای آتی بازخوردهایی جدی در بازار سرمایه و فناوری خواهند داشت.
فاطیما عبداله پور دانشجوی مقطع کارشناسی زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه الزهرا
واحد تحقیق و توسعه شرکت توسعه تجارت بین المللی رشد پایدار (سهامی خاص)