سوال مهمی که به ذهن خطور می کند این است که با وجود این تعداد شرکت موفق، سودآور و در حال توسعه دلیل نزولی بودن شاخص بورس در این بازه زمانی چه بوده است.
پاسخ این سوال مفصل است اما به صورت کوتاه به ذکر دلایل اصلی اکتفا می کنیم:
- جهش نامتوازن ارزش سهام شرکت ها در سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به دلیل ورود بسیاری از افراد جامعه بدون دانش مالی و تجربه کافی مورد نیاز برای سرمایه گذاری در بازارهای مالی و تنها به دلیل بالا رفتن لحظه ای قیمت ها در دو ماه ابتدایی سال ۱۳۹۹ و همچنین سوق دادن سرمایه مردم به سهام شرکت های چند گروه خاص نظیر پالایشی و بانکی توسط دولت
- تامین مالی دولت با هدف جذب نقدینگی از بازار بورس در ابتدا از طریق فروش سهام شرکت های دولتی و در ادامه در قالب فروش اوراق بهادار بورسی با تضمین دولتی
- ورود ناگهانی حدود صد هزار میلیارد تومان پول مردم به بورس در بازه حدود یکسال (نیمه دوم سال ۹۸ و نیمه اول سال ۹۹) و خروج حدود هفتاد درصد همان پول تا اواخر سال ۱۴۰۰
- پذیرش ابر شرکت های دولتی در بازار بورس نظیر سرمایه گذاری تامین اجتماعی (شستا) در زمان جهش بورس و ایجاد نیاز به نقدینگی بیشتر برای ادامه روند افزایش قیمت ها
- استفاده انحصاری از الگوریتم های معاملاتی (معاملات اتوماتیک با تکنولوژی هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی) چه به بهانه بازارگردانی و چه در جهت دستکاری علنی قیمت ها توسط چند شخص حقوقی و حقیقی خاص و بی تفاوتی ناظر بازار در این خصوص (یکی از دلایل این بی تفاوتی، جدید بودن این تکنولوژی ها در ایران و عدم آشنایی ناظران بازار بورس با پیچیدگی های فنی این گونه ابزارهای معاملاتی می باشد.)
- آزاد سازی ناگهانی سهام عدالت ۴۹ میلیون نفر که ۳۰ میلیون نفر آنها روش سرمایه گذاری غیرمستقیم را انتخاب کرده بودند (امکان انتخاب از میان ۲ روش سرمایه گذاری مستقیم و غیرمستقیم در سهام عدالت در اختیار دارندگان سهام عدالت قرار داشت. در روش مستقیم، افراد به صورت مستقیم سهامدار کلیه شرکت های موجود در سبد سهام عدالت می شدند و در روش غیر مستقیم افراد مدیریت سبد سهام عدالت خود را به شرکت های سرمایه گذاری استانی می سپردند.) و در نتیجه پذیرش شرکت های سرمایه گذاری استانی در بازار بورس که پرتفوی سهام این شرکت ها در واقع همان پرتفوی سهام عدالت بود (۴۹ شرکت که ۳۸ شرکت آنها بورسی هستند.) و این موضوع علاوه بر اینکه ارزش تجاری خاصی به بازار اضافه نکرد، (به این دلیل که در واقع سهامداران تعدادی شرکت بورسی در بازار سرمایه پذیرفته شدند.) باعث جذب مقداری از نقدینگی بازار جهت معاملات روزانه سهام شرکت های سرمایه گذاری استانی شد.
- ادامه سیاست قیمت گذاری دستوری در برخی صنایع به خصوص خودرو
- افزایش نرخ بهره بانکی به عنوان عاملی بسیار مهم و تاثیر گذار در بازارهای سرمایه و فشار آن بر قیمت سهام شرکت ها (با افزایش نرخ بهره بانکی بازار سرمایه از دو جهت تحت تاثیر قرار می گیرد، اول اینکه با بالا رفتن نرخ بهره بدون ریسک از تمایل افراد برای خرید سهام کاسته می شود و دوم اینکه در بیشتر مواقع نرخ بهره با نسبت قیمت بر درآمد سهم دارای نسبت معکوس بوده و با افزایش آن نسبت قیمت بر درآمد سهم و در نتیجه قیمت سهم کاهش می یابد.)
- افزایش شدید نرخ دلار و در پی آن گرانی و تورم بالا و به دنبال آن ایجاد فضای رکودی (دوره های رونق و رکود)
تمامی این موارد در کنار برخی موارد دیگر شرایط نزولی بازار سرمایه در میانه سال ۱۳۹۹ تا اواخر سال ۱۴۰۰ را رقم زد.
این داستان برای پیشکسوتان بازار سرمایه تا حدود زیادی آشناست، مشابه این شرایط نزولی در سال ۱۳۸۴ و ۱۳۹۳ نیز رخ داده است.
موضوع مهم اینکه صعود و سقوط در بازار های مالی در سراسر جهان امری بسیار عادی و متداول است، در کوتاه مدت این هیجانات هستند که به بازارهای مالی سمت و سو می دهند و کنترل ریسک باید در تمامی شرایط بازار به عنوان موضوعی حیاتی در سیستم معاملاتی با دقت و حوصله اعمال شود.
بازار بورس همواره از پر پتانسیل ترین بازار های سرمایه گذاری در کشور ایران بوده است. با نگاهی به گذشته بازار بورس پی می بریم که بورس همواره توانسته است بر مشکلات غلبه کند و خود را بالا بکشد.
شرکت رشد پایدار از ابتدای تاسیس تاکنون توانسته است در تمامی فراز و نشیب ها پایدار بماند و به راه خود که سودآوری روزافزون برای شرکا و سهامدارانش است ادامه دهد.
امید است به مانند گذشته شرایط اخیر نیز برطرف شده و با تعاملات بیشتر اقتصاد ایران و در نتیجه شرکت های بورسی با جهان در کنار ایجاد فرهنگ سرمایه گذاری، روز به روز شاهد رونق و شکوفایی هر چه بیشتر بازار سرمایه باشیم.
در ادامه نمودار ارزش بازار بورس اوراق بهادار تهران در ۱۱ سال اخیر و همچنین نمودار مقایسه بازدهی بازار بورس و سایر بازارهای سرمایه گذاری را خواهیم دید.
